ทำไม เมื่อฟังเพลงนั้นทีไร ภาพความทรงจำก็ไหลกลับมา?

เพลงบางเพลง เมื่อฟังแล้วจะทำให้เราย้อนเวลาไปนึกถึงเหตุการณ์ที่ผ่านมาได้ โดยที่ก่อนหน้าที่จะได้ยินเพลงก็ไม่ได้นึกถึงเรื่องนี้มาก่อนแต่อย่างใด ราวกับว่าเพลง ๆ นั้นเป็นกุญแจเปิดกล่องความทรงจำที่เราอุตส่าห์ปิดล็อกเก็บไว้อย่างดี เพราะฉะนั้น เพลงกับความทรงจำของคนเราจึงมีความเกี่ยวข้องสัมพันธ์กันอย่างแน่นอน

เพลง และ การจดจำ

ขณะที่เราฟังเพลง เสียงเพลงจะกระตุ้นให้สมองทำงานได้ดีขึ้น การจดจำจึงดีขึ้น ดังนั้นเมื่อมีเหตุการณ์อะไรเกิดขึ้นระหว่างที่เราฟังเพลงนั้น เราก็จะสามารถจดจำภาพเหล่านั้น ความรู้สึก ณ ช่วงเวลานั้นได้อย่างชัดเจน ยิ่งถ้าเป็นเหตุการณ์ดี ๆ ที่ทำให้เรามีความสุขมาก ๆ สารเคมีในสมอง เช่น เอนดอร์ฟิน หลั่งออกมามาก ก็จะยิ่งเป็นการย้ำให้ความทรงจำนั้น ๆ ฝังลึกมากยิ่งขึ้น นี่จึงเป็นสาเหตุที่ทำไมเวลาใครซักคนเลิกกับแฟนแล้ว ยังคิดถึงช่วงเวลาดี ๆ ที่เคยมีร่วมกัน แม้เหตุการณ์นั้นจะเกิดขึ้นมานานแล้วก็ตาม ยิ่งเมื่อได้ฟังเพลงที่เคยฟังด้วยกัน น้ำตามันก็พาลจะไหลออกมาให้ได้สิน่า

การทดลองด้านจิตวิทยา

สิ่งที่น่าสนใจคือ ได้มีผู้ทำการทดลองเกี่ยวกับเรื่องเพลงและความทรงจำนี้ไว้ โดยในปี 1992 ที่ Pensylvania State University ได้มีการทดลองตั้งโจทย์คำถามให้นักศึกษา จำนวน 73 คน ซึ่งโจทย์ก็คือ “มีเพลงไหนรึเปล่าที่ทำให้เขาหวนนึกถึงอดีตของตัวเองในช่วงเวลาหนึ่งได้ชัดเจน?’ ผลการสำรวจพบว่ามีเพียง 3 คนเท่านั้น ที่นึกเพลงไม่ออกเลย ส่วนคนอื่น ๆ ล้วนมีเพลงในความทรงจำทั้งหมด โดยมีถึง 64% ที่จะหวนนึกถึงความรักความสัมพันธ์ในอดีตและปัจจุบัน ทั้งกับคนรักและเพื่อนสนิท ที่เหลือก็จะเป็นเหตุการณ์อื่น ๆ อย่างเช่น การท่องเที่ยว ความทรงจำวัยเด็ก ภาพยนตร์ หรือคอนเสิร์ต ซึ่งเหตุการณ์ที่มีการย้อนนึกถึง ล้วนมีความเกี่ยวข้องกับอารมณ์ทั้งสิ้น

อันที่จริง มีนักวิจัยที่อธิบายว่าสมองส่วนที่ตอบสนองต่อเสียงเพลง วิวัฒนาการมาก่อนสมองส่วนที่เชื่อมโยงกับการเรียนรู้ด้านภาษา หลายคนเชื่อว่าเสียงเพลงและดนตรีที่เกิดขึ้นมีเพื่อช่วยดึงข้อมูลบางอย่างออกจากความทรงจำ เช่นในวรรณกรรมสำคัญอย่างมหากาพย์โอดิสซี และอีเลียต ล้วนถูกถ่ายทอดผ่านบทกวีที่มีสัมผัสสระและอักษร ประกอบจังหวะและทำนอง เพื่อให้การถ่ายทอดแม่นยำ

เพลงช่วยฟื้นฟูความทรงจำ

เมื่อมีการค้นพบเพลงช่วยเก็บความทรงจำของเราไว้ได้ จึงมีผู้ที่นำคุณสมบัตินี้มาใช้ประโยชน์ในผู้ป่วยโรคสมองเสื่อมที่มีอาการหลงลืม ซึ่งการเปิดเพลงให้ผู้ป่วยฟังบ่อย ๆ จะช่วยกระตุ้นการทำงานของเซลล์ประสาทในสมองได้เป็นอย่างดี อย่างน้อย ถึงแม้ว่าจะยังไม่สามารถจดจำเหตุการณ์ในอดีตได้ แต่เริ่มจดจำเนื้อร้องและทำนองเพลงได้ ก็นับว่าเป็นสัญญาณที่ดี เพราะเสียงเพลงนั้นประกอบด้วยจังหวะ เนื้อร้องมีการสัมผัสอักษร และทำนองไพเราะ จึงกระตุ้นให้สมองส่วนที่เรียบเรียงความทรงจำ นั่นคือฮิปโปแคมปัสทำงานได้ดีขึ้น

ดังนั้นเสียงเพลง จึงช่วยฟื้นฟูความทรงจำได้เป็นอย่างดี เมื่อรู้อย่างนี้ อยากสมองดี นอกจากกินปลาแล้ว ก็คงต้องฟังเพลงบ่อย ๆ ด้วยแล้วล่ะ