หากคุณได้เลือกผมอยากให้เลือกเพลงทางเลือก

เชื่อว่าจำนวนคนในประเทศไทยที่เป็นแฟนคลับเพลงหรือนักร้องไม่ว่าจะเดี่ยว คู่ หรือวงต่างๆ คงจะมีอยู่เป็นตัวเลขที่สูงทีเดียว และคอเพลงหลายคนน่าจะเคยได้ยินแนวเพลงหรือชอง (Genre) เพลงที่เรียกว่า Alternative กันอย่างแน่นอน แต่หลายคนที่ไม่คุ้นเคยอาจเกิดความสงสัยว่า เอ๊ะ ไอ้เจ้าแนวเพลงอัลเทอร์ๆ อะไรนี่น่ะมันคืออะไร? เป็นแบบไหน? และมีที่มาอย่างไร? บทความนี้จะนำเสนอให้ได้รู้เอง

เพลงอัลเทอร์เนทีฟนั้นมีจุดเริ่มต้นอยู่ช่วงราวๆ ยุค 80 (1980s) ซึ่งจะมีอยู่ในลักษณะของเพลงอินดี้ที่คนไม่ค่อยฟัง จนกระทั่งเกิดปรากฏการณ์เพลงอัลเทอรเนทีฟบูมขึ้นมาช่วงยุค 90 เรื่อยมาจนถึงปี 2000 ส่งผลให้แนวเพลงนี้เป็นที่รู้จักมากขึ้นในหมู่นักฟัง โดยเฉพาะในเมืองไทยก็จะถูกเรียกว่าเป็น “เพลงทางเลือก” ซึ่งเจ้าคำว่าทางเลือกที่ใช้เรียกแนวเพลงนี้นั้นก็หมายถึงบรรดาเพลงทั้งหลายที่ไม่ใช่เพลง “กระแสหลัก (Mainstream)” คือเพลงจำพวกป๊อปร็อค ป๊อปแดนซ์ ลูกทุ่ง ว่าง่ายๆ ก็เป็นเพลงที่ติดกระแส คนรู้จักเยอะ ชื่นชอบเป็นจำนวนมาก และ “ขายได้” นั่นเอง

ความต่างของเพลงกระแสหลักและเพลงทางเลือกจะอยู่ที่วิธีการนำเสนอของดนตรี ตัวดนตรีจะเล่นไม่เหมือนตามขนบเพลงทั่วไปที่ฟังแล้วต้องตัวโยกโบกมือร้องไห้ รวมถึงเสียงร้องก็มีความแตกต่างอยู่ในน้ำเสียง และบริบทเนื้อหาในเพลงก็แตกต่าง โดยในเพลงอาจไม่ได้พูดถึงเรื่องของความรักการอกหัก อาจเป็นเรื่องที่เป็นประเด็นร้อนแรงหรือขัดกับบริบทสังคมในขณะนั้น หรืออาจเป็นเรื่องอะไรก็ไม่รู้ที่ต้องอาศัยการตีความจึงจะเข้าใจได้ นอกจากนี้สิ่งที่ใช้แยกแยะว่าอันไหนเป็นเพลงกระแสหลักอันไหนเป็นเพลงทางเลือกก็ดูได้ง่ายๆ โดยการลองสุ่มถามชื่อนักร้องหรือวงสักวงเหมือนการทำวิจัย (แน่นอนว่าต้องถามหลายสิบหลายร้อยคนเพื่อให้ข้อมูลมีความแน่นอน) หากวงใดที่เอ่ยชื่อไปแล้วคนมากกว่าค่อนไม่รู้จักก็สันนิษฐานไปก่อนเลยว่านั่นน่ะ…เพลงทางเลือกแน่นอน
ตัวอย่างเช่นถ้าลองถามว่ารู้จัก Smile Buffalo, Holly Berry, Nursery Sound, ออดี้ หรือบารบี้ส์มั้ย คุณจะตอบว่ารู้จักกี่วง บางคนอาจจะรู้จักเพราะคนไทยเองก็เคยผ่านช่วงยุคเพลงทางเลือกโด่งดังจนถึงขีดสุดมาแล้วเช่นกันในช่วงยุค 90s อย่างไรก็ตามเพลงทางเลือกบางเพลงก็สามารถกลายร่างมาเป็นเพลงกระแสหลักได้ไม่ยาก ตัวอย่างที่เห็นได้ง่ายๆ คือ พี่ป้าง-นครินทร์ กิ่งศักดิ์ เมื่อก่อนเขาก็เป็นนักร้องแนวเพลงทางเลือกมาก่อนซึ่งหลายคนไม่ค่อยรู้จักและบางคนถึงขั้นไม่ชอบเลยทีเดียว แต่เมื่อเวลาผ่านไปก็เริ่มมีคนชื่นชอบและทำให้แนวเพลงของป้าง “หลุด” จากความเป็นเพลงทางเลือกและเข้าสู่การเป็นเพลง “กระแสหลัก” ง่ายๆ เช่นเดิม “คุณรู้จักป้าง นครินทร์มั้ย?” คาดว่าเกินร้อยละ 90 จะต้องตอบว่ารู้จัก หรืออย่างแนวฮิปฮอป (Hip Hop) แร็พ (Rap) เมื่อก่อนก็นับเป็นเพลงทางเลือกเช่นกัน แต่ไม่ว่าจะเป็นโจอี้บอย หรือ ฟักกลิ้งฮีโร่ ก็ล้วนกลายเป็นศิลปินกระแสหลักไปเรียบร้อยแล้วด้วยความต้องการของผู้บริโภคมันเกิดการเปลี่ยนแปลงไปอย่างมาก แน่นอนว่าเพลงจำพวกป๊อปหรือร็อคก็ยังคงเกาะตลาดหนึบไม่หนีไปไหน อาจพูดได้ว่าคนเลือกฟังเพลงหลากหลายแนวขึ้นนั่นเอง

ส่วนช่วงยุคหลังปี 2000 เป็นต้นมานั้นกระแสเพลงทางเลือกก็ยังคงมีอยู่บ้างประปราย ที่เห็นชัดๆ ก็คงจะเป็นพวก เรกเก้ หรือกระทั่งแจ๊สก็ยังเป็นเพลงทางเลือกอยู่ แต่ไม่แน่ว่าอีกไม่นานก็อาจจะกลายเป็นเพลงกระแสหลักตามไปอีกคนด้วยว่ามีศิลปินมากมายที่ถ่ายทอดเพลงทางเลือกออกมาได้อย่างน่าฟังและถูกใจผู้บริโภคจนอาจเกิดการเปลี่ยนแปลงของกระแสเพลงอีกครั้งทำให้เพลงทางเลือกแบบดังกล่าวอาจกลายเป็นเพลงกระแสหลักไป
ยุคของพวกเรานั้นต่างจากสมัยก่อนตรงที่การเข้าถึงเพลงต่างๆ สามารถทำได้โดยง่ายไม่ว่าจะเป็นบราวเซอร์อากู๋กูเกิล หรือเว็บไซต์อย่างยูทูบ หรือกระทั่งโฆษณาตามที่ต่างๆ หรือกระทั่งเว็บไซต์โหลดเพลงฟรี (อันนี้ไม่แนะนำให้ทำนะครับ นอกจากจะผิดลิขสิทธิ์แล้วยังเป็นการทำให้วงการเพลงไปต่อไม่ได้ด้วยเพราะคนไม่ค่อยซื้อเพลงกัน) ซึ่งยังส่งผลให้ผู้คนมีช่องทางในการฟังที่หลากหลายขึ้น ความชอบของใครหลายคนก็อาจเปลี่ยนไปตามกาลเวลา กระทั่งเพลงเองก็เช่นกัน มันมีการเข้ามาและไหลไปตามกระแสตลอดเวลา เวลานี้เพลงนี้อาจโด่งดังมาก แต่ไม่นานมันก็จะจางหายไปกับกระแสธารของกาลเวลาตามสัจธรรมของโลก ฉะนั้นในฐานะผู้ฟังผู้บริโภคคนหนึ่ง หากเราชอบเพลงไหนก็ซื้อมาฟังซะ และแนะนำว่าให้ก้าวออกมาจากอะไรที่ฟังอยู่แบบเดิมๆ บ้าง เพราะเพลงมันไม่ได้มีแค่ชองเดียวแต่มีอีกมากมายที่คุณอาจไม่เคยรู้มาก่อนว่าอย่างนี้ก็มีด้วย แค่คุณลองเสิร์ชหาชองทั้งหมดของเพลงบนโลกนี้ดูคุณก็จะทึ่งแล้วว่า “เฮ้ย โลกมีมันมีเพลงหลากหลายแนวขนาดนี้เลยเหรอ” ลองฟังดูเถอะครับ ชีวิตคนเกิดมามีชีวิตเดียว ฟังกันให้หูพังไปเลย!

วิวัฒนาการของธุรกิจเพลงไทยสู่ยุคดิจิตอล

จากเดิมที่นักร้องและนักแต่งเพลงต้องมีสังกัดอยู่ในค่ายเพลงชื่อดังและยักษ์ใหญ่ของประเทศจริงๆ จึงจะทำให้เพลงที่ออกมาได้รับการยอมรับ เนื่องด้วยต้นสังกัดมีงบประมาณที่จะสนับสนุนในทุกด้าน ไม่ว่าจะเป็นการโปรโมทเพลงตามสื่อต่างๆ อาทิเช่น สื่อวิทยุ รายการโทรทัศน์ของค่ายเพลงเพื่อใช้เป็นสื่อในการโปรโมทตัวนักร้องพร้อมทั้งผลงาน ตามมาด้วยการออกรายการคอนเสิร์ตซึ่งวัยรุ่นในสมัยนั้นต้องไม่พลาดการติดตามไปดูการแสดงของศิลปินที่ตนเองชื่นชอบ ที่ไม่ว่าจะเป็นค่ายเพลงลูกกรุง เพลงลูกทุ่ง เพลงป๊อบ หรือเพลงร็อค ล้วนแต่ใช้โมเดลเดียวกันในการโปรโมทศิลปินนักร้องของตนให้เป็นที่รู้จักเพื่อเพิ่มยอดขายเพลงในรูปแบบของเทป คาสเซต ซึ่งนักร้องดังที่มีเพลงติดหู สามารถทำยอดขายได้เป็นจำนวนถึงล้านตลับ ถือว่ายุคนั้นเป็นยุครุ่งเรืองของวงการเพลง และสร้างนักร้องรวมทั้งนักแต่งเพลงที่มีชื่อเสียงโด่งดังขึ้นมาให้วงการเพลงไทยได้อย่างมากมาย โดยเฉพาะแนวเพลงร็อคและอัลเทอร์เนทีฟที่โด่งดังอย่างสูงสุดในยุคนั้น

ตามมาด้วยยุคของแผ่นซีดีที่ดูเหมือนว่าเป็นยุคที่วงการเพลงประสบกับปัญหาหนักเนื่องด้วยไฟล์ Mp3 และแผ่นผี ซีดีเถื่อนที่มีการแพร่ระบาดอย่างหนักทำให้ธุรกิจเพลงประสบปัญหาเรื่องรายได้จากการจำหน่ายเพลง จนต้องเปลี่ยนรูปแบบมาเป็นการออกผลงานมาในลักษณะที่เรียกว่าซิงเกิ้ล คือการปล่อยเพลงของศิลปินออกมาทีละเพลงแทนเพื่อไม่ให้ผลงานที่ออกมาเป็นอัลบั้มถูกนำไปรวบรวมเป็นแผ่นซีดีเถื่อนเพื่อวางจำหน่าย ยิ่งกว่านั้นด้วยเทคโนโลยีที่ก้าวหน้าอย่างรวดเร็วผู้ฟังเพลงยังสามารถดาวน์โหลดไฟล์เพลงได้อย่างง่ายดายตามหน้าเวปไซต์ออนไลน์ที่เกิดขึ้นมากมายราวกับดอกเห็ด ทำให้ยุคนั้นเป็นยุคที่ธุรกิจเพลงเจ็บหนักมีผลกระทบตั้งแต่ศิลปิน นักร้อง รวมไปถึงนักแต่งเพลงก็ไม่เว้น ทำให้บรรดาค่ายเพลงต้องเปลี่ยนรูปแบบของการหารายได้มาเป็นการจัดแสดงคอนเสิร์ตแทนการจำหน่ายเพลงที่ทำยอดขายได้น้อยมาก การเกิดขึ้นของไฟล์เพลงในยุคนี้เองที่เป็นจุดเริ่มต้นของวงการเพลงในยุคดิจิตอล

การเปลี่ยนแปลงของยุคดิจิตอลนั้น นอกจากรูปแบบของเพลงที่เปลี่ยนไปด้วยพฤติกรรมของคนฟังเพลงที่เปลี่ยนจากอุปกรณ์แบบอนาล็อคมาเป็นแบบดิจิตอลแทนด้วยการฟังเพลงจากคอมพิวเตอร์แทนอุปกรณ์อย่างวิทยุเทปหรือซาวด์อเบาท์ มาเป็นการเปิดลำโพงผ่านโปรแกรม พร้อมกับการเกิดขึ้นของสื่อออนไลน์หลากหลายรูปแบบโดยเฉพาะการกำเนิดและเข้ามาของ Apple พร้อมกับอุปกรณ์ฟังเพลงที่ได้รับความนิยมและคอเพลงรวมถึงนักร้อง นักแต่งเพลงต้องมีเป็นเจ้าของคือ iPod ที่มาพร้อมกับโปรแกรมที่ใช้ดาวน์โหลดเพลงอย่าง iTunes ที่ทำให้วงการเพลงเข้าสู่การซื้อขายเพลงในระบบดิจิตอลอย่างเต็มรูปแบบ โดยเฉพาะเพลงสากลที่ได้รับความนิยมในการซื้อขายผ่านช่องทาง iTunes เป็นจำนวนมาก พร้อมกับการเกิดขึ้นของศิลปินและค่ายเพลงน้องใหม่อย่างมากมาย ทั้งที่มีสังกัดและไม่มีสังกัด รวมทั้งแนวเพลงอินดี้ที่ถือกำเนิดขึ้นพร้อมกับยุคดิจิตอล เนื่องจากผู้แต่งเพลง และนักร้องไม่จำเป็นต้องใช้ต้นทุนสูงในการเผยแพร่ผลงาน แต่คุณภาพของเพลงที่ติดหูผู้ฟัง และได้รับความนิยม เป็นตัวชี้วัดที่แท้จริงในการผลิตผลงานออกมา อีกทั้งศิลปินและนักแต่งเพลงที่มีชื่อเสียงหลายคนต่างเดินออกมาจากต้นสังกัดยักษ์ใหญ่สู่ความเป็นอิสระ เนื่องจากความเสรีในการสร้างผลงานมีมากกว่าการถูกจำกัดและกำหนดไปด้วยการตลาดเพื่อการหารายได้เป็นหลัก ในวงการเพลงยุคดิจิตอลนั้น เพลงบางเพลงที่ติดหูหรือเปิดบ่อยๆ ตามคลื่นวิทยุโดยผู้ฟังแทบจะไม่รู้ชื่อศิลปิน หรือไม่รู้จักค่ายเพลงของเขาเหล่านั้นเลย เนื่องด้วยผู้ฟังสนใจแต่ความไพเราะและเนื้อหาของเพลงที่โดนใจเสียมากกว่า อีกเทคโนโลยีหนึ่งที่มาพร้อมกับวงการเพลงในยุคดิจิตอลที่จะไม่กล่าวถึงเสียไม่ได้ก็คือการฟังเพลงแบบสตรีมมิ่ง (Streaming) ที่ผู้ฟังสามารถฟังออนไลน์ได้ในทุกที่ทุกเวลาที่มีสัญญาณอินเตอร์เน็ตโดยเฉพาะการฟังเพลงผ่านโทรศัพท์มือถือ ส่วนการดาวน์โหลดนั้นธุรกิจเพลงในยุคดิจิตอลมักจะมีโมเดลเดียวกันคือการจ่ายเงินเป็นค่าสมาชิกกับเวปไซต์หรือแอพพลิเคชั่นแล้วผู้ฟังจะสามารถดาวน์โหลดเพลงเหล่านั้นเก็บไว้ฟังได้โดยเจ้าของเวปหรือแอพมีการแบ่งส่วนแบ่งรายได้ให้กับศิลปิน นักแต่งเพลง หรือค่ายเพลงอีกต่อหนึ่ง ซึ่งนับเป็นธุรกิจที่ได้รับความนิยมมากในปัจจุบัน

วิวัฒนาการของเทคโนโลยีที่ก้าวหน้าขึ้นเรื่อยๆ ส่งผลแก่ทุกวงการไม่เว้นแม่แต่วงการเพลง คงต้องติดตามกันว่าความก้าวหน้าต่อจากยุคดิจิตอลของเพลงไทยคืออะไร แต่สิ่งหนึ่งที่กำลังเป็นกระแสที่เริ่มจะเห็นกันแล้วในตอนนี้คือการถ่ายทอดสดลักษณะ Live concert ของนักร้องและวงดนตรีที่กำลังเป็นที่นิยมของแฟนเพลงจำนวนไม่น้อย ที่ไม่แน่ว่าในอนาคตอาจจะเป็นโมเดลธุรกิจของเพลงรูปแบบใหม่ด้วยการซื้อตั๋วชมคอนเสิร์ตแบบออนไลน์ก็เป็นได้

เสียงเพลง เปรียบเสมือนนันทนาการสุดล้ำค่า ที่คอยบรรเลงให้โลกกลมๆใบนี้ดูสดใสและน่าอยู่เหมือนสรวงสวรรค์

พระราชนิพนธ์แปล ในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๖ โดยมีต้นฉบับจาก วิลเลี่ยม เช็คสเปียร์ ซึ่งเนื้อหาก็เกี่ยวกับคนที่ไม่มีความสุขในการฟังเสียงดนตรี นั่นเพราะเขาเหล่านั้นมีแต่ความคิดที่เลวร้ายอยู่ในจิตใจ ฉะนั้นหากเรามีความสุขในการฟังเพลงแล้ว แสดงว่าเราเป็นปกติชน เสียงเพลง นอกจากจะสร้างความสุข ยังสามารถใส่ความดีงามลงไปในเนื้อเพลง เพื่อเป็นการปลูกฝังจากรุ่นนึงไปสู่อีกรุ่นนึงได้สามารถสร้างสังคมที่ดีงามให้กับลูกหลาน แล้วยังสามารถถ่ายทอดขนบธรรมเนียมที่ดีงามของแต่ละพื้นที่สืบต่อกันไปไม่มีที่สิ้นสุด อย่างเพลงชาติ ที่เรายืนตรงเพื่อร้องกันอยู่ทุกวันถือว่าเป็นความยิ่งใหญ่และภาคภูมิใจของคนไทย ไม่ได้ร้องเพื่อหน้าที่แต่ร้องด้วยความสำนึกรักในความเป็นคนไทย ร้องเมื่อไหร่กระตุ้นความรักชาติได้อย่างน่าอัศจรรย์ใจ เสียงเพลงจึงถือว่ามีบทบาทสำคัญที่สามารถใช้เป็นเครื่องมือในการแสดงความรู้สึกต่างๆ ไม่ว่าจะเป็น การแสดงความยินดี ชื่นชม หรือแสดงความจงรักภักดี ถือว่ามีมายาวนานในประวัติศาสตร์ ยิ่งด้านคุณค่าทางจิตใจ ถือว่า เสียงเพลง มีความสำคัญมาก สามารถเยียวยาหรือบำบัดรักษาอาการป่วยทางจิตใจของมนุษย์ โรคบางโรคป่วยที่ใจจึงเป็นเรื่องละเอียดอ่อน เสียงดนตรีถือเป็นความผ่อนคลาย จึงช่วยบรรเทารักษาโรคป่วยทางใจให้ดีขึ้นได้ คนเรามักเลือกฟังเพลงตามที่ตัวเองนิยมชมชอบ ไม่ว่าจะเป็น เพลงสากล เพลงรัก เพลงลูกทุ่ง หรือแม้กระทั่งเพลงร็อค เพลงเหล่านี้ก็บ่งบอกถึงลักษณะนิสัยของแต่ละคนได้เช่นกัน คนใจเย็นก็ชอบแนวคลาสสิค คนใจร้อนหน่อยก็ชอบเพลงในจังหวะเร็วๆ หรือออกแนวร็อค

แต่บางทีก็ขึ้นอยู่กับอารมณ์ของแต่ละคน ณ ห่วงเวลานั้นด้วย จากคนชอบฟังเพลงร็อคๆ พอเจอสถานการณ์อกหักรักคุด ก็อาจจะเปลี่ยนแนวมาชอบเพลงทำนองเศร้าเคล้าน้ำตาได้เช่นกัน เพราะเสียงเพลง คือการถ่ายทอดอารมณ์ของผู้ฟัง ปัจจุบันบทเพลงก็แบ่งออกเป็นหลายประเภท ร้องเดี่ยว ร้องคู่ หรือร้องประสานเสียง ต่างสร้างสรรค์ออกมาเพื่อเป็นทางเลือกให้กับผู้ฟัง เนื้อเพลงและท่วงทำนองก็ต่างดัดแปลงเพื่อให้เข้ากับยุคสมัย เสียงประกอบในดนตรีก็แปลกหูและถูกใจกันมากขึ้นจากเทคนิคของเครื่องดนตรีไฟฟ้า ถือว่าเสียงดนตรีมีพัฒนาการที่ดีขึ้นมาอย่างต่อเนื่อง สำหรับประโยชน์ของเสียงเพลง นอกจากให้ความบันเทิงแล้ว นักวิทยาศาสตร์ยังพบว่า ช่วยให้สมองมีประสิทธิภาพในการทำงานได้ยาวนานขึ้น ในกลุ่มของคุณแม่ที่ตั้งครรภ์ต่างให้ลูกน้อยฟังเพลงตั้งแต่อยู่ในท้อง เพื่อช่วยกระตุ้นพัฒนาการของเด็ก แถมยังช่วยผ่อนคลายความเครียดทำให้อารมณ์ดีอีกด้วย และทางโรงพยาบาลเพื่อการวิจัยเด็กเซนต์จูด(ST. Jude Children’s Research Hospital) ยังเผยผลการวิจัยทดลองด้วยว่า เสียงดนตรี มีแนวโน้มควบคุมการขยายตัวของโรคมะเร็งในช่วงวัยเด็กสู่ผู้ใหญ่ได้เป็นอย่างดี ถือว่าเป็นการค้นพบคุณประโยชน์ของเสียงดนตรีที่มีผลต่อสุขภาพชิ้นโบว์แดง บางครั้งความสุขของคนเราไม่ได้ขึ้นอยู่กับวัตถุหรือสิ่งของล้ำค่า ราคาแพง แต่อาจจะเป็นแค่ เสียงเพลง เบาๆเพื่อทำให้เราผ่อนคลายความตึงเครียดจากภาระหน้าที่ต่างๆ หรือบทเพลงที่ปลอบโยนให้กำลังใจในยามที่รู้สึกท้อแท้และหาทางออกไม่เจอ จิตใจคนเราค่อนข้างอ่อนไหว บางครั้งแค่เนื้อเพลงประโยคสั้นๆ ก็สามารถเปลี่ยนชีวิตของคนๆนึงไปตลอดกาล โปรดอย่ามองบทเพลงหรือเสียงดนตรีเป็นเรื่องไร้สาระ เพราะสำหรับคนที่บาดเจ็บทางจิตใจแล้ว ถือว่าช่วยเยียวยาและบรรเทาอาการได้ดี อย่ามองคนที่ให้ความสนใจเสียงเพลงหรือเสียงดนตรีเป็นคนไม่มีแก่นสาร เพราะความรู้สึกและจินตนาการของแต่ละคนต่างกัน

เราควรมองและให้เกียรติในความชื่นชอบของแต่ละคน เพราะตราบใดที่ เสียงเพลง ของเขาไม่ได้สร้างความเดือนร้อนให้กับตัวคุณเอง ในส่วนที่เราไม่ควรมองข้ามคือ สิ่งที่มากเกินไปมักสร้างปัญหาตามมาได้เสมอ อย่างการฟังเพลงเสียงดังเกินไปก็อาจทำให้คุณหูหนวก และมีปัญหาในการได้ยินเสียงในอนาคตได้เช่นกัน เพราะฉะนั้น เสียงเพลง ทำให้คุณมีความสุข แต่คุณควรให้มันพอดีกับชีวิตและร่างกายของคุณด้วยเช่นกัน